Qazaxıstan son illərdə azərbaycanlı tələbələr üçün getdikcə daha çox müzakirə olunan istiqamətə çevrilib. Səbəbi sadədir: rus və qismən ingilis dilində tədris, Türkiyə və Avropa ilə müqayisədə aşağı təhsil haqqı, ucuz yaşayış və — ən əsası — vizasız gediş-gəliş rejimi. Bununla belə, internetdə bu ölkə haqqında azərbaycan dilində ciddi məlumat demək olar ki, yoxdur və mövcud yazıların böyük hissəsi köhnəlmiş və ya sadəcə tərcümədir.
Bu bələdçidə Qazaxıstanda təhsilin real mənzərəsini rəsmi mənbələr əsasında yazmışıq: qəbul qaydaları, sənədlər, təhsil haqqı, yaşayış xərcləri və ən çox gözdən qaçan məqam — diplomun Azərbaycanda tanınması şərtləri.
Xaricdə təhsil suallaranızı bizə yaza bilərsiz.
Niyə məhz Qazaxıstan?
Qazaxıstanda 100-dən çox universitet fəaliyyət göstərir və ölkə 100-dən artıq ölkədən tələbə qəbul edir. Azərbaycanlı abituriyent üçün əsas üstünlüklər bunlardır:
- Dil baryeri aşağıdır. Tədris qazax, rus və ingilis dillərində aparılır. Rus dilini bilən azərbaycanlı tələbə üçün adaptasiya Avropa ilə müqayisədə qat-qat asandır.
- Vizasız giriş. Azərbaycan vətəndaşları Qazaxıstana viza olmadan daxil ola bilir — bu, sənəd prosesinin ən əsəb pozan hissəsini aradan qaldırır.
- Xərclər. Bir çox proqramda illik təhsil haqqı 4,000–6,000 manat aralığındadır; yataqxana ayda 100 manatdan aşağıdır.
- Tibb istiqaməti. Qazaxıstan tibb universitetləri beynəlxalq tələbələr üçün Avropadan xeyli ucuzdur və ölkəyə hər il çoxlu sayda əcnəbi tibb tələbəsi gəlir.
Viza məsələsi: 90 gün vizasızdır, amma bu, təhsil hüququ demək deyil
Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəsmi siyahısında Qazaxıstan vizasız gediş-gəliş rejimi tətbiq olunan ölkələr sırasındadır və qeyd olunan müddət 90 gündür.
Burada tez-tez buraxılan səhv budur: 90 günlük vizasız rejim turist statusudur, təhsil statusu deyil. Bir tədris ili 90 gündən xeyli uzundur. Ona görə də universitetə qəbul olduqdan sonra ya C9 təhsil vizası rəsmiləşdirilməli, ya da qanunvericiliyin tələb etdiyi qaydada pasport qeydiyyatı aparılmalıdır. Qazaxıstan qanunvericiliyinə görə C9 vizası bir girişlə 90 günədək, çoxsaylı girişlə isə 1 ilədək verilir.
Vizasız rejimə malik ölkələrin vətəndaşları üçün prosedur fərqli ola bilər — bəzi hallarda viza əvəzinə qeydiyyat kifayət edir. Bu məqamı mütləq universitetin beynəlxalq şöbəsi ilə yazılı şəkildə dəqiqləşdirin, çünki qayda universitetdən deyil, tələbənin vətəndaşlığından və təhsil müddətindən asılıdır. “Vizasız girirəm, deməli problem yoxdur” məntiqi ilə gedən tələbə tədris ilinin ortasında statusunu itirə bilər.
Qəbul qaydaları və tələb olunan sənədlər
Qazaxıstan universitetlərinə əcnəbi vətəndaşların qəbulu adətən onlayn qeydiyyatla başlayır. Nümunə olaraq ölkənin ən böyük universiteti — Al-Farabi adına Qazax Milli Universitetində (KazNU) əcnəbilər üçün onlayn müraciət pəncərəsi təxminən 15 may – 15 avqust tarixlərini əhatə edir.
Standart sənəd paketi belədir:
- Attestat (və ya diplom) və onun notarial təsdiqli tərcüməsi
- Qiymət cədvəli / transkript
- Xarici pasportun surəti (ən azı 1 il etibarlılıq müddəti qalmalıdır)
- Tibbi arayış (forma tələbi universitetə görə dəyişir)
- Fotoşəkillər
- Onlayn ərizə və qəbul müqaviləsi
Qeyd: bir sıra hallarda beynəlxalq standartlaşdırılmış imtahan nəticələri (SAT, ACT, IB) qəbulda nəzərə alınır və müvafiq bal çevrilmə cədvəli üzrə ödənişli şöbəyə qəbul üçün əsas sayılır. Sənədlər yoxlanıldıqdan və müsahibə uğurla keçildikdən sonra müqavilə bağlanır; qəbul əmri isə təhsil haqqı ödənildikdən sonra verilir.
Tədris dili və hazırlıq fakültəsi
Qazaxıstanda tədris üç dildə aparılır: qazax, rus və ingilis. Azərbaycanlı tələbələrin böyük əksəriyyəti rusdilli qruplara üstünlük verir.
Əgər abituriyent tədris dillərindən heç birini kifayət qədər bilmirsə, avtomatik olaraq hazırlıq fakültəsinə yazılır. Bu, bir il əlavə deməkdir — həm vaxt, həm də əlavə xərc. Ona görə də dil səviyyənizi əvvəlcədən real qiymətləndirin: hazırlıq ili büdcəni orta hesabla bir tədris ili qədər artırır.
Təhsil haqqı: real rəqəmlər
Aşağıdakı rəqəmlər Qazaxıstan universitetlərinin elan etdiyi illik təhsil haqlarıdır. Manat qarşılığı 1 AZN ≈ 278 tengə məzənnəsi ilə hesablanıb (avqust 2026) — məzənnə dəyişdikcə məbləğ də dəyişir, ona görə ödənişdən əvvəl günün kursunu yoxlayın.
| Universitet / proqram | İllik haqq (tengə) | Təxmini AZN |
|---|---|---|
| KazNU — əksər proqramlar | 1,100,000 – 1,600,000 | ~3,960 – 5,760 |
| KazNU — Ümumi tibb, Stomatologiya | ~1,600,000 | ~5,760 |
| KazNU — Proqram mühəndisliyi | 1,500,000 | ~5,400 |
| KazNU — Tibb bacısı (kollec sonrası) | 500,000 | ~1,800 |
| Gumilyov adına Avrasiya Milli Universiteti — Pedaqogika | 1,600,000 | ~5,760 |
| Gumilyov ENU — Beynəlxalq münasibətlər, Biznes, İKT | 1,900,000 | ~6,840 |
| Nazarbayev University — bakalavr | ~7,000,000 (15,000 USD) | ~25,500 |
Göründüyü kimi, dövlət universitetlərində illik təhsil haqqı əsasən 4,000–7,000 manat aralığındadır. Nazarbayev University isə tamamilə ayrı kateqoriyadır — ingilisdilli, beynəlxalq müəllim heyəti ilə işləyən və qiyməti Avropa səviyyəsində olan universitetdir.
Xaricdə təhsil suallaranızı bizə yaza bilərsiz.
Yaşayış xərcləri: Almatı və Astana
| Xərc maddəsi | Aylıq (tengə) | Təxmini AZN |
|---|---|---|
| Universitet yataqxanası | 18,000 – 24,000 | ~65 – 86 |
| Ərzaq | 40,000 – 60,000 | ~144 – 216 |
| Almatıda kirayə otaq (paylaşımlı mənzil) | 120,000 – 220,000 | ~432 – 790 |
Şəhər seçimi büdcəyə ciddi təsir edir: müqayisələrə görə Astana Almatıdan təxminən 29% ucuzdur. Yataqxanada qalan tələbə üçün aylıq ümumi xərc (yataqxana + ərzaq + nəqliyyat) real olaraq 250–350 manat aralığına sığır ki, bu da Türkiyə və Avropa ilə müqayisədə əhəmiyyətli fərqdir.
Ən vacib bölmə: diplom Azərbaycanda tanınacaqmı?
Bu, xaricdə təhsil mövzusunda ən çox gözdən qaçan və ən bahalı səhvdir. Diplomun Azərbaycanda tanınması avtomatik deyil — Nazirlər Kabinetinin təsdiqlədiyi tanınma qaydaları ilə tənzimlənir.
Diqqət yetirilməli əsas şərtlər:
- Fiziki iştirak şərti. Yeni qaydalara əsasən tələbənin təhsil aldığı ölkənin ərazisində ixtisas üzrə nəzərdə tutulmuş normativ təhsil müddətinin ən azı yarısı qədər olması tələb olunur. Yəni “qiyabi oxuyub diplom alaram” yanaşması tanınma mərhələsində dayanır.
- Universitet akkreditasiyalı olmalıdır — həmin ölkənin səlahiyyətli qurumları tərəfindən tanınmış olmalıdır.
- Tibb və səhiyyə ixtisasları üçün əlavə mərhələ var. Bu ixtisaslar üzrə tanınma zamanı Səhiyyə Nazirliyinin rəyi alınır və məzun Dövlət İmtahan Mərkəzinin keçirdiyi qiymətləndirmədən keçməlidir.
- Apellyasiya imkanı yaranıb. Tanınmama qərarından narazı olan şəxslər Nazirlik yanında yaradılmış Apellyasiya Komissiyasına birbaşa müraciət edə bilər.
Praktik nəticə: universitet seçərkən yalnız qiymətə deyil, akkreditasiyaya və proqramın normativ müddətinə baxın. Ucuz, lakin akkreditasiyası şübhəli bir universitetdə 4 il oxumaq — sonda tanınmayan bir sənədlə qayıtmaq deməkdir.
Ən çox verilən suallar
Qazaxıstana təhsil üçün viza lazımdırmı?
Azərbaycan vətəndaşları Qazaxıstana 90 günədək vizasız gedə bilir. Lakin təhsil müddəti 90 gündən uzun olduğu üçün qəbuldan sonra C9 təhsil vizası və ya müvafiq qeydiyyat rəsmiləşdirilməlidir.
İmtahansız qəbul mümkündürmü?
Əcnəbi vətəndaşların qəbulu əsasən sənəd və müsahibə əsasında aparılır; bəzi hallarda SAT, ACT və ya IB nəticələri nəzərə alınır. Yəni Azərbaycandakı kimi mərkəzləşdirilmiş qəbul imtahanı tələb olunmur.
Tədris hansı dildədir?
Qazax, rus və ingilis dillərində. Dil biliyi kifayət etməyən abituriyent hazırlıq fakültəsinə yazılır.
İllik büdcə nə qədər olmalıdır?
Təhsil haqqı 4,000–7,000 manat, yaşayış isə yataqxanada qalmaqla aylıq 250–350 manat. Yəni orta hesabla illik ümumi büdcə 7,000–11,000 manat aralığında formalaşır.
Təqaüd imkanı varmı?
Bəli. Qazaxıstan hökuməti əcnəbi vətəndaşlar üçün hər il təxminən 550 yerlik qrant proqramı elan edir. Ətraflı məlumat üçün təqaüdlərə həsr olunmuş ayrıca yazımıza baxın.
Xaricdə təhsil suallaranızı bizə yaza bilərsiz.
Qazaxıstan haqqında digər yazılarımız
- Qazaxıstanda tibb təhsili və diplomun tanınması
- Təhsil haqqı və yaşayış xərcləri
- Qazaxıstanın universitetləri
- Təqaüd və dövlət qrantı (550 yer)
Şəkil mənbəyi: Foto: Alexandru Panoiu / CC BY 2.0 (Wikimedia Commons)
