Türkiyədə qiyabi təhsil ixtisasları Azərbaycanlı tələbələr üçün ən çox maraq doğuran mövzulardan biridir, amma burada bir məqamı düzgün anlamaq lazımdır: Türkiyədə “qiyabi təhsil” anlayışı daha çox açıq təhsil və distant təhsil formatları ilə qarşılanır. Açıq təhsil modelində tələbə dərs materiallarını onlayn izləyir, imtahan və qeydiyyat proseslərini universitetin sisteminə uyğun şəkildə tamamlayır. Distant təhsildə isə bəzi proqramlarda canlı dərs, onlayn tapşırıq və rəqəmsal sinif sistemi daha aktiv ola bilər. Anadolu Universiteti, İstanbul Universiteti AUZEF və Atatürk Universiteti ATA-AÖF bu sahədə ən çox tanınan universitetlər arasındadır; onların proqram siyahılarında 2 illik və 4 illik açıq/distant təhsil seçimləri ayrıca göstərilir.
Türkiyədə qiyabi təhsil axtaran tələbələr əsasən bu modellərlə qarşılaşırlar:
- Açıq təhsil: dərs materialları onlayn təqdim olunur, tələbə imtahanlara universitetin qaydasına uyğun qatılır.
- Distant təhsil: dərslər rəqəmsal platformalar, canlı dərslər və onlayn tapşırıqlarla keçirilə bilər.
- İkinci universitet modeli: artıq ali təhsil alan və ya məzun olan şəxslər bəzi proqramlara əlavə ixtisas kimi müraciət edə bilirlər.
- 2 illik və 4 illik proqramlar: tələbə məqsədinə görə peşə yönümlü və ya bakalavr səviyyəli proqram seçə bilər.
Türkiyədə qiyabi təhsil nə deməkdir?
Türkiyədə qiyabi təhsil anlayışı daha çox açıq təhsil sistemi ilə uyğun gəlir. Bu modeldə tələbə hər gün kampusa getmir, dərs materiallarını universitetin elektron sistemi üzərindən izləyir və müəyyən tarixlərdə imtahanlarda iştirak edir. Bu, işləyən, ikinci ixtisas almaq istəyən və ya Türkiyəyə tam köçmək istəməyən tələbələr üçün rahat seçim ola bilər. Anadolu Universitetinin açıq təhsil sistemində 2 illik və 4 illik proqramlar ayrıca təqdim olunur.
Distant təhsil isə açıq təhsildən bir qədər fərqli ola bilər. Burada dərs prosesi daha çox onlayn sinif, canlı dərs, müəllimlə əlaqə və tapşırıq sistemi üzərində qurula bilər. Yəni tələbə universitetə daimi getməsə də, dərs prosesi tamamilə sərbəst buraxılmır. Buna görə proqram seçərkən onun açıq təhsil, yoxsa distant təhsil olduğunu əvvəlcədən dəqiqləşdirmək vacibdir.
Qiyabi təhsil kimlər üçün uyğundur?
Qiyabi təhsil vaxtını daha sərbəst idarə etmək istəyən tələbələr üçün uyğun seçimdir. İşləyən şəxslər, ailə məsuliyyəti olanlar, ikinci diplom almaq istəyənlər və əlavə ixtisas qazanmaq istəyən məzunlar bu modeldən faydalana bilərlər. Xüsusilə biznes, idarəetmə, informasiya texnologiyaları, sosial xidmət, marketinq və logistika kimi sahələrdə qiyabi model daha praktik görünür. Əsas üstünlük odur ki, tələbə təhsili gündəlik həyatı ilə daha rahat uyğunlaşdıra bilir.
Amma bu model hər kəs üçün ideal deyil. Özünü idarə etməkdə çətinlik çəkən, dərsə nəzarət olmadan oxuya bilməyən və praktiki sahə seçmək istəyən tələbələr üçün qiyabi təhsil çətin ola bilər. Tibb, stomatologiya, memarlıq, mühəndisliyin laboratoriya tələb edən bəzi sahələri və səhiyyənin klinik yönümlü ixtisasları adətən qiyabi modelə uyğun sayılmır. Tələbə yalnız “rahat oxumaq” fikrinə yox, seçdiyi ixtisasın real tələblərinə də baxmalıdır.
Türkiyədə qiyabi təhsil verən əsas universitetlər
Türkiyədə açıq və distant təhsil deyəndə ilk ağıla gələn universitetlərdən biri Anadolu Universitetidir. Universitetin Açıq Təhsil Fakültəsində bank işi və sığorta, kompüter proqramçılığı, xarici ticarət, insan resurslarının idarə edilməsi, iş sağlamlığı və təhlükəsizliyi, aşpazlıq, daşınmaz əmlakın idarə edilməsi və ictimaiyyətlə əlaqələr kimi 2 illik proqramlar yer alır. Bu proqramlar daha çox praktik bilik və peşə yönümlü inkişaf istəyən tələbələr üçün uyğundur. Anadolu Universitetinin açıq təhsil səhifəsində bu proqramlar rəsmi olaraq ayrıca siyahı şəklində verilir.
Digər əsas seçim İstanbul Universiteti AUZEF-dir. AUZEF-də coğrafiya, fəlsəfə, iqtisadiyyat, insan resurslarının idarə edilməsi, biznes, sosiologiya, tarix, beynəlxalq ticarət və logistika, idarəetmə informasiya sistemləri kimi 4 illik proqramlar var. 2 illik proqramlarda isə kompüter proqramçılığı, elektron ticarət və marketinq, iş sağlamlığı və təhlükəsizliyi, sosial xidmətlər və səhiyyə müəssisələrinin idarə edilməsi kimi istiqamətlər daha çox diqqət çəkir. AUZEF proqram siyahısında bəzi ixtisasların “passiv” göstərilməsi həmin proqramların hər il aktiv qəbul aparmaya biləcəyini bildirir.
Atatürk Universiteti ATA-AÖF proqramları
Atatürk Universiteti Açıq və Distant Təhsil Fakültəsi də qiyabi təhsil axtaran tələbələr üçün tanınan seçimlərdəndir. Fakültənin rəsmi proqram səhifəsində 2 illik, 4 illik və bakalavr tamamlama proqramları ayrıca qruplaşdırılır. 2 illik proqramlar arasında fövqəladə hallar və fəlakətlərin idarə edilməsi, bank işi və sığorta, kompüter proqramçılığı, ofis idarəçiliyi və rəhbər köməkçiliyi, çağrı mərkəzi xidmətləri kimi ixtisaslar yer alır.
ATA-AÖF xüsusilə ikinci universitet modeli ilə də maraq doğurur. Bu model artıq ali təhsil alan və ya məzun olan şəxslərə əlavə proqram oxumaq imkanı yarada bilər. Universitetin əsas səhifəsində 2026-cı ilin may ayında “Sınavsız İkinci Üniversite” ön qeydiyyatlarının başladığı da elan edilib. Bu tip elanlar göstərir ki, açıq və distant təhsil sistemində tarixlər və qəbul mərhələləri il ərzində ayrıca izlənməlidir.
Ən çox seçilən qiyabi təhsil ixtisasları
Türkiyədə qiyabi təhsil ixtisasları daha çox nəzəri, idarəetmə və xidmət yönümlü sahələrdə cəmlənir. Bu proqramlar tələbəyə ofis, satış, logistika, sosial xidmət, rəqəmsal işlər və idarəetmə sahələrində baza bilik qazanmaq imkanı verə bilər. Xüsusilə kompüter proqramçılığı, elektron ticarət və marketinq, insan resurslarının idarə edilməsi, beynəlxalq ticarət və logistika son illərdə daha praktik seçimlər kimi görünür. Bu sahələr həm Türkiyədə, həm də Azərbaycanda iş bazarı ilə əlaqə qurmaq baxımından faydalı ola bilər.
Ən çox rast gəlinən istiqamətlər bunlardır:
- İdarəetmə və biznes: biznesin idarə edilməsi, insan resurslarının idarə edilməsi, ofis idarəçiliyi
- İqtisadiyyat və ticarət: iqtisadiyyat, xarici ticarət, beynəlxalq ticarət və logistika
- Texnologiya: kompüter proqramçılığı, idarəetmə informasiya sistemləri
- Marketinq və kommunikasiya: elektron ticarət və marketinq, ictimaiyyətlə əlaqələr
- Sosial sahələr: sosial xidmətlər, uşaq inkişafı, səhiyyə müəssisələrinin idarə edilməsi
- Təhlükəsizlik və xidmət: iş sağlamlığı və təhlükəsizliyi, fövqəladə hallar və fəlakətlərin idarə edilməsi
2 illik və 4 illik qiyabi proqramlar
Türkiyədə qiyabi və açıq təhsil proqramları əsasən 2 illik və 4 illik olaraq ayrılır. 2 illik proqramlar daha praktik və peşə yönümlü olur. Məsələn, kompüter proqramçılığı, bank işi və sığorta, xarici ticarət, sosial xidmətlər, elektron ticarət və marketinq kimi sahələr bu qrupa daxildir. Bu proqramlar daha qısa müddətdə yeni sahəyə keçmək və ya əlavə bacarıq qazanmaq istəyən tələbələr üçün uyğundur.
4 illik proqramlar isə bakalavr səviyyəsində daha geniş akademik baza verir. Biznes, iqtisadiyyat, sosiologiya, tarix, fəlsəfə, coğrafiya, idarəetmə informasiya sistemləri və beynəlxalq ticarət kimi sahələr bu kateqoriyada daha çox görünür. Magistratura düşünən tələbələr üçün 4 illik proqramlar daha uyğun ola bilər. Seçim zamanı proqramın müddəti, diplom səviyyəsi və gələcək plan birlikdə qiymətləndirilməlidir.
| İxtisas istiqaməti | Proqram səviyyəsi | Kimlər üçün uyğundur? |
|---|---|---|
| Kompüter proqramçılığı | 2 illik | Texnologiyaya praktik giriş etmək istəyənlər |
| Elektron ticarət və marketinq | 2 illik | Rəqəmsal satış və marketinqə marağı olanlar |
| İnsan resurslarının idarə edilməsi | 2 illik / 4 illik | Ofis və idarəetmə sahəsində işləmək istəyənlər |
| Biznesin idarə edilməsi | 4 illik | Menecment və sahibkarlıq planı olanlar |
| Beynəlxalq ticarət və logistika | 4 illik | Ticarət, logistika və idxal-ixrac sahəsinə marağı olanlar |
| İdarəetmə informasiya sistemləri | 4 illik | Biznes və texnologiyanı birlikdə öyrənmək istəyənlər |
Qəbul prosesi və sənədlər
Qiyabi təhsilə qəbul qaydaları universitetə, proqramın səviyyəsinə və tələbənin statusuna görə dəyişir. Türkiyə vətəndaşları üçün bəzi proqramlarda YKS nəticəsi əsas ola bilər, ikinci universitet modelində isə artıq ali təhsil alan və ya məzun şəxslər üçün ayrıca qaydalar tətbiq olunur. Xarici tələbələr üçün bəzi universitetlər ayrıca beynəlxalq tələbə qəbulu elan edə bilər. Anadolu Universitetinin 2025–2026 açıq təhsil akademik təqvimində onlayn başvuru, qeydiyyat və dərs seçimi tarixləri ayrıca verilir, bu da tarixlərin hər il yenilənə biləcəyini göstərir.
Azərbaycanlı tələbələr sənədləri hazırlayarkən ad-soyad yazılışına, diplom məlumatlarına və tərcümə məsələlərinə diqqət etməlidirlər. Pasport, attestat və müraciət formasındakı məlumatlar eyni formada olmalıdır. Ən çox lazım olan sənədlər bunlardır:
- Attestat və ya əvvəlki ali təhsil diplomu
- Qiymət cədvəli / transkript
- Pasport və biometrik fotoşəkil
- Diplom və sənədlərin tərcüməsi
- Lazım olduqda təsdiq və ekvivalentlik sənədi
- Universitetin onlayn müraciət forması
Qiyabi təhsilin üstünlükləri və məhdudiyyətləri
Qiyabi təhsilin əsas üstünlüyü çeviklikdir. Tələbə oxumağı iş, ailə və şəxsi həyatla daha rahat uyğunlaşdıra bilir. Xüsusilə ikinci ixtisas almaq istəyənlər üçün bu model həm vaxt, həm də xərc baxımından daha əlverişli ola bilər. Dərs materiallarına onlayn çıxış tələbəyə mövzuları istədiyi vaxt təkrar oxumaq imkanı verir.
Amma bu modelin məhdudiyyətləri də var. Kampus həyatı, müəllimlə canlı ünsiyyət, laboratoriya təcrübəsi və praktiki dərslər klassik əyani təhsillə müqayisədə daha az ola bilər. Tələbə dərsləri özü izləməli, imtahan tarixlərini qaçırmamalı və motivasiyasını qorumağı bacarmalıdır. Qiyabi təhsil rahat görünür, amma ciddi şəxsi intizam tələb edir.
Azərbaycanlı tələbələr üçün düzgün seçim necə olmalıdır?
Azərbaycanlı tələbə Türkiyədə qiyabi təhsil seçərkən əvvəlcə diplomun gələcəkdə hansı məqsədlə istifadə olunacağını düşünməlidir. Əgər məqsəd yeni bacarıq qazanmaq, ikinci ixtisas almaq və ya CV-ni gücləndirməkdirsə, açıq və distant təhsil yaxşı seçim ola bilər. Amma məqsəd tibb, stomatologiya, mühəndisliyin laboratoriya yönümlü sahələri və ya memarlıq kimi praktiki sahələrdirsə, əyani təhsil daha doğru seçimdir. Qiyabi təhsil ixtisası seçərkən rahatlıqla yanaşı, diplomun real dəyəri də nəzərə alınmalıdır.
Seçim etməzdən əvvəl bu suallara cavab tapmaq faydalıdır:
- Proqram açıq təhsil, yoxsa distant təhsil modelidir?
- Diplom 2 illikdir, yoxsa 4 illik?
- Proqram həmin il aktiv qəbul aparırmı?
- İmtahanlar onlayn, yoxsa fiziki formada keçirilir?
- Diplom gələcək iş və magistratura planına uyğundurmu?
- Tələbə özünü müstəqil oxumağa hazır hiss edirmi?
Türkiyədə qiyabi təhsil ixtisasları düzgün seçildikdə Azərbaycanlı tələbələr üçün rahat və praktik təhsil yolu ola bilər. Anadolu Universiteti, İstanbul Universiteti AUZEF və Atatürk Universiteti ATA-AÖF bu sahədə ən çox tanınan seçimlər sırasındadır. Əsas məsələ yalnız “universitetə getmədən oxumaq” deyil, proqramın real dəyərini, qəbul qaydasını, imtahan formasını və diplomun gələcək istifadəsini düzgün qiymətləndirməkdir. Qiyabi təhsil intizamlı tələbə üçün həm əlavə ixtisas, həm də karyera inkişafı baxımından faydalı fürsət yarada bilər.
Xaricdə təhsil suallaranızı bizə yaza bilərsiz.
Ən Çox Verilən Suallar
Bəli, Türkiyədə qiyabi təhsil daha çox açıq təhsil və distant təhsil formatında təqdim olunur. Bu modellərdə tələbə dərsləri əsasən onlayn materiallar və universitetin elektron sistemi üzərindən izləyir.
Anadolu Universiteti, İstanbul Universiteti AUZEF və Atatürk Universiteti ATA-AÖF Türkiyədə açıq və distant təhsil üzrə ən çox tanınan universitetlər arasındadır.
Açıq təhsildə dərs materialları daha çox onlayn resurslar və imtahan sistemi üzərindən idarə olunur. Distant təhsildə isə canlı dərs, onlayn tapşırıq və rəqəmsal sinif sistemi daha aktiv ola bilər.
Qiyabi və açıq təhsil proqramlarında kompüter proqramçılığı, biznesin idarə edilməsi, insan resursları, elektron ticarət və marketinq, sosial xidmətlər, beynəlxalq ticarət və logistika kimi ixtisaslar mövcuddur.
Xeyr, tibb, stomatologiya və klinik səhiyyə sahələri adətən qiyabi model üçün uyğun deyil. Bu ixtisaslar praktiki dərs, laboratoriya və klinik təcrübə tələb edir.
Bəli, işləyən, ikinci ixtisas almaq istəyən və ya Türkiyəyə tam köçmək istəməyən Azərbaycanlı tələbələr üçün qiyabi təhsil uyğun seçim ola bilər.
Türkiyədə açıq və distant təhsil proqramları həm 2 illik, həm də 4 illik ola bilər. 2 illik proqramlar daha peşə yönümlü, 4 illik proqramlar isə bakalavr səviyyəsində olur.
Əsasən attestat və ya əvvəlki ali təhsil diplomu, qiymət cədvəli, pasport, fotoşəkil və universitetin onlayn müraciət forması tələb oluna bilər. Bəzi hallarda tərcümə və təsdiq də lazım olur.
Qiyabi təhsil tələbəyə oxumağı iş, ailə və şəxsi həyatla uyğunlaşdırmaq imkanı verir. Dərs materiallarına onlayn çıxış olduğu üçün tələbə mövzuları istədiyi vaxt təkrar edə bilir.
Proqramın açıq və ya distant təhsil modeli, diplom səviyyəsi, imtahan forması, qəbul şərtləri və gələcək iş imkanları diqqətlə yoxlanmalıdır. Hər proqramın həmin il aktiv qəbul aparıb-aparmadığı da araşdırılmalıdır.
Xaricdə təhsil suallaranızı bizə yaza bilərsiz.
